Ziemia Golenicka

Zasięg terytorialny Ziemi Golenickiej zarówno na przestrzeni właściwego średniowiecza, jak i w czasach późniejszych aż do XIX wieku, ulegał przekształceniom, tak pod wpływem rozwoju stosunków społeczno-gospodarczych, jak i przemian politycznych.

Nadrzędne regiony Pomorza Zachodniego odpowiadały w przybliżeniu pojęciu „ziemi”, które obejmowały szereg opoli, których czołami były znaczniejsze osady lub też grody, pośród nich zaś jeden był grodem głównym, któremu podlegała cała „ziemia”. Uważa się, że „ziemie” były to dawne terytoria plemienne, obejmujące w XII-XIII wieku kilka opoli lub odpowiadających im kasztelanii terytorialnych, a zależnych pod względem sądowym od jednego, naczelnego kasztelana.

W latach 1230 -1250 na Pomorzu system grodów kasztelańskich uległ likwidacji; znaczna ich część została porzucona, a ich funkcje przejęły miasta polokacyjne. Obszar dotychczasowych kasztelanii uległ podziałowi na różnorodne terytoria. Podobny los spotkał okręgi niższego rzędu, wywodzące się z dawnych opoli. Na ich miejscu wyłoniły się nowe jednostki terytorialne, określane nazwą „terra” – ziemia, kraina, a stanowiące bądź to zespoły dóbr panującego, bądź też obszary będące lennami wielkich feudałów. Nieliczne funkcje administracji terytorialnej, pozostające jeszcze w gestii panującego, sprawowali tu tzw. landwójtowie (starostowie krajowi). W zakres ich funkcji sądowych wchodziło sądownictwo wyższe nad chłopami w domenach panującego, sądownictwo nad rycerstwem, a także funkcje odwoławcze i nadzorcze w niektórych sprawach sądownictwa miejskiego. W dziedzinie skarbowo-administracyjnej do ich kompetencji należał ogólny zarząd domenami książęcymi oraz egzekucja wszelkich świadczeń i służebności od ludności tam osiadłej, dalej ściąganie podatków ponoszonych przez mieszkańców kraju, jak np. olbory, czyli czynszu z działek oraz czynszu od uprawy ról, które miasto składało panującemu. Czuwali oni również nad bezpieczeństwem na drogach, sprawowali ogólny nadzór nad miastami i mianowali w zastępstwie księcia wójtów i sołtysów miejskich, a także orzekali w sprawach granicznych. W zakresie funkcji wojskowych mieli pieczę nad zamkami oraz egzekucją danin i służebności na rzecz obrony kraju. Po opanowaniu tych ziem przez Brandenburczyków, dawne jednostki słowiańskie zostały zastąpione tworami administracji brandenburskiej.

Uważa się, że już po roku 1240, z ramienia księcia Barnima I, rycerska rodzina Kerkowów (von Kerkau) rozpoczęła kolonizowanie terenów wchodzącym następnie w skład Ziemi Golenickiej i Chojeńskiej. W latach 1255-1260 Teodoryk (Dietrich) i Jerzy (Georg) von Kerkow, zostali ustanowieni jej generalnymi lokatorami. Przy czym, jak pisze Filip Wilhelm von Gercken, Kerkowowie do Ziemi Golenickiej przybyli z okolic Angermünde.

Według prof. Kazimierza Ślaskiego, w średniowieczu miejscowość Golenice, oraz sąsiadujące z nią miejscowości Rów i Otanów, w ramach dwóch kasztelani należały do trzech krain. W ramach kasztelani cedyńskiej miejscowość Golenice wraz z Kierzkowem miała należeć do tzw. krainy (ziemi) kinieckiej, a Rów do krainy cedyńskiej. Natomiast Otanów miał należeć do krainy lipiańskiej, w ramach kasztelani pyrzyckiej.

Obecnie niektóre tezy prof. Ślaskiego są podważane, a zasięg tzw. krainy (ziemi) kinieckiej ograniczany do łęgu odrzańskiego, w obrębie ramion Odry i Odrzycy (starej Odry) oraz terenu przylegającego od północy do rzeki Myśli wokół Mieszkowic.

W wydanej historii rodu von Kleist, jako obszar ziemi kinieckiej wymieniany jest teren wokół miejscowości Kienitz, na lewym brzegu Odry oraz rozciągająca się na prawym brzegu Odry ziemia sięgająca po Chwarszczany, Dargomyśl i Oborzany. Na książkę tę zwracamy uwagę ponieważ uważa się, że w średniowieczu członkowie tej rodziny, tj. Conrad i Berthold Clest, byli właścicielami położonego koło Golenic Kierzkowa. Rodzina von Kleist nie potrafi obecnie określić, czy ma pochodzenie słowiańskie, czy też niemieckie. W historii swojego rodu pierwsze dokumenty zamieszcza z roku 1175, kiedy to jej przodkowie występowali w otoczeniu Kazimierza, księcia pomorskiego na Dyminie. Niemiecko brzmiące imiona dwóch wyżej wymienionych członków rodziny „Kleszczów” nie muszą świadczyć o niemieckich korzeniach tego rodu, gdyż inni odnotowani do roku 1402 przedstawiciele tego rodu nosili imiona słowiańskie. Przyjmowanie przez przybyszów z Niemiec imion słowiańskich nie było zaś praktykowane.

Miejscowość Golenice, jak i jej okolice w II połowie XIII w. należały prawdopodobnie do ziemi lipiańskiej biskupa kamieńskiego i po jej sprzedaży przez biskupa kamieńskiego Hermana margrabiom brandenburskim zostały z niej wydzielone jako „ziemia schiltberska” (terra Schildberg). Obecnie na określenie tej ziemi używa się pojęcia Ziemia Golenicka. Jej centrum administracyjnym było miasto Golenice, które od 10 sierpnia 1276 r. również należało do margrabiów brandenburskich.

Przyjmuje się, że pod koniec XIII w. obszar leżącej w odległości 5 km od Golenic miejscowości Kierzków był również administracyjnie wydzielony. W roku 1292 terytorium to nosiło nazwę „ziemia kierzkowska („terram Kirkoue”, „Terra Kirkowe”). Warto przypomnieć iż, pierwszą, znaną, słowiańską nazwą wsi jest nazwa „Lucove Zedeliz” (Łukowe siedliszcze, osiedle Łuków). W odniesieniu do obecnej miejscowości Golenice pierwotna, słowiańska nazwa wsi i grodu nie jest znana.

Chociaż F.Salis potwierdza słowiańskie pochodzenie wsi Golenice to według niego sprawa tzw. „ziemi kierzkowskiej” nie jest zamknięta. Sugeruje on, że darowizna braci Clest wsi „Lucowe Zedeliz” (dla zakonu w Kołbaczu) i związane z tą miejscowością późniejsze nazwy „Kerkow” i „terra Kirkoue”, nie dotyczy obecnej wsi Kierzków koło Golenic, a dotyczą wsi Kerkow położonej  koło Angermünde. Jest to tym bardziej możliwe, że podczas darowizny wielkość wsi była określona na 60 łanów, a w roku 1337 jej wielkość określono na łanów 77.

O ile prawdziwa jest teza Adolfa Riedla, że w VII wieku Słowianie kolonizowali tereny koło Fuldy, Mainz, w księstwie Bayreuth, w Szwabii i w Nadrenii, to słowiańska nazwa wsi na terenie tzw. Marchii Wkrzańskiej nie powinna budzić żadnego zaskoczenia.

W okresie askańskim Nowa Marchia otrzymała jednolitą administrację z podziałem na okręgi – landwójtostwa, które z kolei dzieliły się na terrae (ziemia, dystrykt) na czele z wójtami, stanowiące regionalny okręg administracyjny na poziomie władzy prawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Niższą instancją byli sołtysi, bezpośrednio zarządzającymi miastami i wsiami.

Na przełomie XIV i XV w. Ziemia była jednostką terytorialną o sprecyzowanym charakterze społeczno-gospodarczym, która pod względem administracyjno-politycznym stanowiła okręg w ramach zaodrzańskiej części Marchii Brandenburskiej.

W roku 1328, w celu pokrycia kosztów wojny pomorskiej, margrabia Ludwik Starszy zmuszony był zastawić szereg miast łużyckich, a nawet marchijskich. Chcąc później zastawy te wykupić, margrabia zażądał od stanów nowomarchijskich nadzwyczajnej daniny. Stany zatwierdziły jej pobór w zamian za zwolnienie na przyszłość od szeregu normalnych świadczeń. Ponadto wymogły one warunek, że zebrane pieniądze przekazane zostaną nie samemu margrabiemu, a magistratowi Berlina, który zmuszony został do wystawienia urzędowego zapewnienia, że pieniądze te wydatkowane zostaną nie na co innego, tylko na wykup zastawionych posiadłości. W związku z poborem tej daniny w roku 1337 powstała „Księga Ziemska” (Das Neumärkische Lanbuch), rejestr dóbr i dochodów margrabiego. Jej opis znamy z tzw. Nowomarchijskiej Księgi Ziemskiej Jana von Waldow z lat 1404-1414.

Georg Wilhelm von Raumer, w roku 1837, „Księgę ziemską” zamieścił w swojej pracy pt. „Die Neumark Brandenburg im Jahre 1337 oder Markgraf Ludwig’s des Aelteren Neumärkisches Landbuch aus dieser Zeit”. Należy, tu jednak zaznaczyć, iż Raumer w swojej pracy wykorzystał przede wszystkim powstałą w latach 1830-1834 kopię wykonaną przez urzędnika pruskiego i historyka brandenburskiego, Siegminda Wilhelma Wohlbrücka. Częściowe zafałszowanie pierwotnej treści rejestru przez nieodpowiednie korekty Wohlbrücka stało się przyczyną kolejnej edycji wykonanej przez berlińskiego archiwistę Ludwika Gollmerta w roku 1862.

„Księga ziemska” na obszarze Ziemi Golenickiej (terra Schiltdberghe) wymienia wsie: Kierzków, Dobropole, Golczew, Kruszwin, Czerników, Nawrocko, Pniów, Chłopowo, Wierzbnica, Rościn, Dalsze, Różańsko, Dyszno, Ostrowiec, Dolsk, „Damerow”, „Geseritz ” oraz dwa lasy: Las Golenicki (merica Schiltberg) i Las Dolski (merica Doltzick).

Pożytki z rozciągającego się między Golczewem, Rowem i Dobropolem „Lasu Golenickiego” (Puszczy Golenickiej) stanowiły regale panującego. Oprócz sprzedawanego drzewa las ten nie przynosił dodatkowych dochodów i w roku 1338 należał do Tyderico i Nycolao de  Bredelo(w). W dokumencie z 1338 r. pojawia się też nazwa „Goltizbruk”, czyli „Golczewskie bagno”, „Golczewskie trzęsawisko”. Nazwa bagna wskazuje na zmianę nazwy wsi, która w „Landbuchu” jest zapisana w formie „Golenitz”. Jednym ze świadków nadania dla rodziny von Bredelow był zaś Wedko de Wedel.

W tymże „Landbuchu” obszar wsi Kierzków nie jest administracyjnie wydzielony w oddzielną ziemię, a sama wieś jest przypisana do Ziemi Golenickiej. Za wyjątkiem wsi Geseritz w każdej z pozostałych wsi 3-4 łany ziemi należą do parafii i są zwolnione z opłat. Można więc przyjąć iż w każdej z nich była parafia z  kościołem.

Aby mieć pełną jasność co do wsi przynależnych do Ziemi Golenickiej kilka słów należy poświęcić opuszczonym wsiom Damerow i Geseritz.

Dąbrowa (Damerow) to wieś położona 4 km na południe od Dobropola. W roku 1354 r. było tu lenno Brukerów. Następnie wieś opustoszała. W roku 1492 opuszczoną wieś do wspólnej ręki otrzymali nowomoarchijscy Straussowie. Po roku 1714, na opuszczonych polach 42 łanowej wsi, ale w nowym miejscu, powstał nowy przysiółek Czernikowa o starej nazwie.

W roku 1802 Fryderyk Ludwig von Marwitz sprzedał Dąbrowę wraz z Czernikowem rodzinie von Wedel z Krępcewa pod Stargardem. Pierwszy właściciel, tj. Lupold Christoph von Wedel zmarł jeszcze w 1803 r. Jego syn żył zaś do 1839 r. i przekazał swój majątek dwom potomkom, którzy układem rodzinnym z 27 stycznia 1840 r. podzielili się dziedzictwem. W 1841 r. Gustaw Henryk otrzymał Pniów z folwarkami Janowo i Mokrsko (Karlsfelde bei Zernickow), a Fryderyk Wilhelm von Wedel otrzymał Czerników. W ten sposób powstały dwie linie rodu: Wedel-Pinnow  i Wedel-Zernickow.

Po w/w podziale nastąpiło zagospodarowanie dóbr czernikowych. F.W. von Wedel (1819-1889), dokonał znacznego wykupu ziemi chłopskiej (w tym zabudowania młynarza). Również i mieszkańcy wsi Damerow, do roku 1878, sprzedali swoje gospodarstwa właścicielowi Czernikowa i wyemigrowali do USA .

W miejscu tym został następnie utworzony folwark, w skład którego wchodziła leśniczówka (niem. Jarlsberg, Karlsberg)  i owczarnia  (niem. Jarelsberg). Nazwa osady ma związek z położonym 3 km na zachód od Czernikowa, 2 km na północ od Długogóry wzniesieniem „Jarlsberg”. Niemiecka nazwa osady i góry pochodzi od starogermańskiego określenia „Jarl” – pan i uległa zapewne znaczeniowemu uwyraźnieniu pod niemiecką nazwą „Karlsberg”.

Folwark ten jest widoczny na arkuszu wydanej w Berlinie, w roku 1902 mapy Golenic (Schildberg), która jest opracowana na podstawie danych z roku 1899.

Po śmierci Fryderyka Wilhelma von Wedel majątek czernikowski przejęły cztery córki. W 1890 r. majątek kupił, z ramienia Państwa Pruskiego, Alfred Mass (kupiec), ale w umowie sprzedaży panie von Wedel zachowały prawo do cmentarza rodowego. Od 1896 r. majątek posiadała rodzina von Oelsen, która mieszkała tutaj do lat 30-tych XX w. Dobra rycerskie, włączając folwark Jarlsberg, miały wielkość ponad 1300 ha.

Prawo do cmentarza rodowego powoduje, iż pochowany tu zostanie m.in. Karol Wilhelm Oskar von Weiss (1838-1901), królewski starosta powiatu Myślibórz.

Chociaż zgodnie z  Zarządzeniem Ministra Administracji z dnia 17 września 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości oficjalną, polską nazwą osady Jarelsberg jest nazwa Narok, to osada ta znana jest też jako „Zagórze”. Spotkaliśmy się również z pisownią nazwy miejscowości w formie „Narek”.

W roku 1954 r., po wprowadzeniu reformy podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, miejscowość została włączona do gromady Nawrocko. W 1968 r. po zniesieniu gromady Nawrocko została włączona do Gromady Golenice. Z dniem 15 stycznia 1976 r., wraz z całą gminą Golenice została włączona do gminy Myślibórz.

Po przyłączeniu Czernikowa do sołectwa w Pniowie osada Narok nie miała bezpośredniej styczności z sołectwem w Golenicach do którego formalnie należała. Jej obszar był enklawą sołectwa Golenice wśród gruntów sołectwa w Pniowie. Obecnie osada jest opuszczona i w spisie nazw miejscowości wchodzących w skład sołectw nie jest wykazywana.

Jeżeli zaś chodzi o opuszczoną, 16 łanową wieś „Geseritz”, to w przypisie do tej nazwy G.W. Raumer podaje, że być może jest to miejscowość „Theeren”, czyli obecne Tchórzno.

Z tezą powyższą można polemizować, gdyż w roku 1350 margrabiowie Myśliborzowi na własność przekazali pięć jezior, w tym jezioro Geseriz, czyli obecne jezioro Jezierzyca. Biorąc pod uwagę zbieżność nazw jeziora i wsi, można postawić hipotezę, iż XIV-to wieczna miejscowość „Geseritz” leżała w pobliżu jeziora o tej samej nazwie. Może na jej miejscu w końcu XVIII w. powstał folwark „Kuhpachterei”, o którym wspomina F.W.Bratring. Folwark ten następnie znany był jako „Karlshof”. Obecnie osada ta nosi nazwę Jezierzyce.

W Nowej Marchii normą były wioski o średniej wielkości 64 łanów (przyjmuje się, że łan obejmował 17-20 ha ziemi). Wśród wymienionych 17 wsi na Ziemi Golenickiej trzy (Dalsze, Dyszno, Nawrocko) miały wielkość 64 łany, Różańsko miało 67 łanów, Chłopowo – 70, a Kierzków tych łanów liczył aż 77. Pozostałe miały poniżej 54 łanów.

Wsie lokowane na prawie niemieckim posiadały instytucję sołtysa, oczynszowanie, wymierzone w łanach role, wprowadzony trójpolowy system upraw oraz autonomię sądowniczą. W osadach kolonizacyjnych kościół parafialny otrzymywał nadział 4 łanów ziemi, nadział chłopski liczył zazwyczaj 2 łany, a pole młynarzy czy karczmarzy 1 łan. Średnia wielkość lenna giermków wynosiła 4, a rycerzy 6 łanów. Ziemia rycerska w takiej wielkości była zwolniona od podatków na rzecz margrabiego w zamian za obowiązek służby wojskowej. Przy dworach rycerskich funkcjonowały folwarki, których podstawą była ziemia orna i inne pożytki (sady i ogrody, lasy, jeziora, stawy i rzeki). Przy ciekach wodnych budowano młyny wodne, pełniące również funkcje tartaków, kuźni i garbarni.

Zbliżony nadział ziemi podaje prof. Edward Rymar. Według niego kolonizacyjna wieś pomierzona na łany liczyła ich zwykle 64, z czego 4 przypadały parafii, 60 dla chłopów i zagrodników i ewentualne istniejące lenna rycerskie. Nadział chłopski obejmował 2 łany, sołtysa 3-4 łany, lenno rycerskie 5-7. Łan liczył przeciętnie 60 morgów brandenburskich.

Jerzy Zysnarski w „Słowniku gorzowskim” w haśle „Golenice” napisał iż (cyt.): „(…) Przypuszcza się, że 400 łanów, wspomnianych w liście papieża Innocentego do biskupa lubuskiego Wilhelma z 5.05.1253 r., które otrzymał biskup kamieński Herman za to, że zrezygnował na rzecz Brandenburgii z pewnych posiadłości i dziesięcin, to właśnie obszar ziemi golenickiej (…)”.

Ziemia Golenicka leżała w łuku rzeki Myśli i zajmowała obszar szeroki na 2 mile. Według „Księgi Ziemskiej” z 1337 r. wsie Ziemi Golenickiej, bez samego miasta Golenice, zajmowały obszar 982 łanów (mansos). Natomiast opis Nowej Marchii z 1809 r. podaje, że sama wieś Golenice liczyła 72 łany (Hufen). Biorąc to pod uwagę, należy stwierdzić, że biskup kamieński mógł otrzymać jedynie część obszaru Ziemi Golenickej. Jednakże sprawa ta nie jest ostatecznie rozstrzygnięta, gdyż, według wspomnianego już F.Salisa te 400 łanów, które otrzymał biskup kamieński zamiast w Ziemi Golenickiej (Ländschen Schiltberg) mogły znajdować się w Marchii Wkrzańskiej.

W roku 1337 w Ziemi Golenickiej było 16 lenn rycerskich i była ona na tyle ważnym ośrodkiem administracyjnym iż 27 lutego 1352 r. margrabia Ludwik Rzymski  zatwierdził rycerstwu Ziemi Golenickiej (tu Schildberg) prawa i przywileje. Wśród rycerstwa tej ziemi można wymienić rodziny von Schildberg, von der Golz, von Wedel i von Schönenbeck.

W latach 1402 – 1454 Nowa Marchia należała do Zakonu Krzyżackiego. W ramach państwa krzyżackiego Ziemia Golenicka tworzyła golenicki okręg podatkowy landrajtarie ( Landreiterbezirks Schiltberg) Wzmiankowana jest ona w latach 1444-1445 w krzyżackich rejestrach dochodów podatkowych dworu myśliborskiego, z podaniem wsi, liczby łanów i ich obciążeń.

G.W.Raumer pisze iż w wieku  XV w. nastąpiło połączenie ziemi golenickiej z powiatem chojeńskim.

Uważamy, że Raumer ma tu na myśli połączenie lanrajtari w Cedyni (Zehden’schen Winkel) z okręgiem golenickim (Bezirk Schiltberg). Skutkowało to tym, iż w roku 1454 lanrajtaria golenicka nie występuje w aktach hołdu składanego elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi II. Wraz z pięcioma innymi hołd składa „Landreuter zu Zedenische Winckel.

Co się zaś tyczy pojęcia „powiat”, to dopiero w wieku XVI, podczas rządów margrabiego Jana z Kostrzyna (ur. w 1513, margrabia 1535-1571), zanikły dawne podziały na tzw. ziemie, a jako pojęcie jednolitego regionu wykrystalizowało się pojecie powiatu (Kreis), które źródłowo po raz pierwszy zostało odnotowane w dokumencie z 6 lipca 1548 r.(w stosunku do powiatu choszczeńskiego). Dokumenty z roku 1546 używają jeszcze pojęcia „ziemia”. Powiaty powstały więc nie w wieku XV, a dopiero pod koniec pierwszej połowy wieku XVI.

Po klęsce Prus poniesionej w wojnie z Napoleonem, przeprowadzono gruntowną zmianę podziału administracyjnego kraju i roku 1816 z powiatu Chojna do powiatu Myślibórz przyłączono miejscowości: Buszów, Chłopowo, Chłopówko, Czerników, Dalsze, Dolsk, Dyszno, Golczew, Golenice, Iłowo, Kierzków, Krężlin, Krusze, Kruszwin, Mystki, Nawrocko, Ostrowiec, Pniów, Pszczelnik, Rościn, Rów, Różańsko i Wierzbnica. Porównując dane te z „Księgą Ziemską” z 1337 r. należy stwierdzić, że oprócz Dobropola cała ówczesna Ziemia Golenicka została wyłączona z powiatu chojeńskiego i włączona do powiatu myśliborskiego. Do powiatu włączono też przynależną wcześniej do Ziemi Chojeńskiej (Terra Konigesberghe) miejscowość Rów.

Jednakże w „Internecie” na portalu http://wiki-de.genealogy.net/Schildberg jest informacja, która w granicach historycznej Ziemi Golenickiej zamiast miejscowości: „Geseritz” i Dobropole wymienia miejscowości: Tchórzno oraz Rów. Jednakże portal ten nie podaje źródła z którego korzystał.

Również i wydana w roku 2011 książka pt. „Między Odrą a Myślą” zawiera dużo błędów w nazwach miejscowości wchodzących w skład Ziemi Golenickiej.

W pracy tej bowiem napisano iż [cyt. ze s. 191] „W czasach średniowiecza Golenice były miastem – stolicą odrębnej krainy zwanej Ziemią Golenicką. Około jednego kilometra na południe od wsi, we wczesnym średniowieczu powstał gród kolisty stanowiący centrum administracyjne dla 18 słowiańskich osad ( Kierzków, Rów, Goleniów, Golczewo, Kruszwice, Chłopowo, Dąbrowa, Czerników, Tchórzono, Pniewo, Nawrocko, Rościn, Wierzbno, Dalsze, Dyszno, Różańsko, Ostrowiec i Dolsk”.

Oprócz błędnego zaliczenia miejscowości Rów do Ziemi Golenickiej w błędnej pisowni zapisano nazwy sześciu miejscowości.

 

Bibliografia:

 

  1. Bratring F.W.A. „Statisch-topographische Beschreibung der gesamten Mark Brandenburg“. Bd. III, Berlin 1809.
  2. Brzustowicz G.J. „Rycerstwo Ziemi Choszczeńskiej XIII-XVII wieku”. Wydawnictwo DiG, 2004.
  3. Brzustowicz G. „Tradycje, 460 lat powiatu choszczeńskiego”, w: „Głos Powiatu, pismo Samorządu Powiatowego w Choszcznie”, nr 12, maj 2008.
  4. „Codex diplomaticus Brandenburgensis aus Originalien und Kopial-Büchern”. Hrsg. v.P.W. Gercken. Salzwedel 1769-1771. T.I i T.III. [e-Book Google]
  5.  „Codex diplomaticus Brandenburgensis: Sammlung der Urkunden, Chroniken und sonstigen Quellenschriften für die Geschichte der Mark Brandenburg und ihrer Regenten”. Hrsg.v.A.F.Riedel. Berlin  1843-1863 (AXVIII, AXIX, BII). [e-Book Google]
  6. „ Das neumärkische Landbuch Margraf Ludwigs des Aelteren vom Jahre 1337.” Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhundert  mitgetheilt von Ludwig Gollmert. Hrsg. vom Historisch-Statistischen Verein zu Frankfurt a.O,  Frankfurt a.O,  1862.
  7. „Die Neumark Brandenburg im Jahre 1337 oder Markgraf Ludwig’s des Aelteren Neumärkisches Landbuch aus dieser Zeit”. Hrsg.v.G.W.Raumer. Berlin 1837. [e-Book Google]
  8. Fenrych W. „Dzieje Ziemi Chojeńskiej od XIII do początków XIX w.”, w: Białecki T. (red.) „Z dziejów Ziemi Chojeńskiej”. Szczecin 1969.
  9. Fenrych W. „Nowa Marchia w dziejach politycznych Polski w XIII i w XIV wieku”. Poznań 1959.
  10. Gahlbeck C. „Der Oder-Drage-Raum in voraskanischer Zeit. Großpolen, Schlesien und Pommern im Wettsheit um den Besitz der späteren Neumark”. „Jahrbuch für die Geschichte Mittel-und Ostdeutschlands”. 45 (1999).
  11. „Geschichte des Geschlechts v. Kleist”. 1.Teil. „Urkundenbuch. 1.Teilband bis 1523”.2.Auflage; 2.Teil. „Allgemeine Geschichte”. 2.Auflage. Hrsg.v.S.v.Kleist. Bergisch Gladbach 2007.
  12.  Heidenreich K. „Der Deutsche Orden in der Neumark (1402-1455)”. Berlin 1932.
  13. http://pl.wikipedia.org/wiki/Czernik%C3%B3w_(wojew%C3%B3dztwo_zachodniopomorskie) – dostęp 23.07.2013.
  14. http://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Hohenzollern_(1513-1571)  – dostęp 26.07.2013.
  15. http://pl.wikipedia.org/wiki/Ziemia_kiniecka – dostęp 26.07.2013
  16. http://wiki-de.genealogy.net/GOV:ZERKOWJO72JW – dostęp 26.07.2013
  17. http://wiki-de.genealogy.net/Jarelsberg – dostęp 26.07.2013
  18. http://wiki-de.genealogy.net/Schildberg – dostęp 26.07.2013
  19. Kirchner E.D.M. „Das Schloss Boytzenburg und seine Besitzer, insonderheit aus dem von Arnimschen Geschlechte”. Berlin 1860. [e-Book Google]
  20. Kłodziński M. i Okuniewski J. (red.). „Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich na terenach przygranicznych. Studium na przykładzie Gminy Myślibórz”. Warszawa 1992.
  21. Mazurkiewicz M. „Zmiany w podziałach administracyjnych rejencji szczecińskiej w latach 1816-1945”, w: Białecki T. (red.) „Podziały administracyjne Pomorza Zachodniego w latach 1800–1970”. Szczecin 1970.
  22. „Między Odrą a Myślą”. (pr. zb.) Szczecin 2011.
  23. Niessen P. „Geschichte der Neumark im Zeitalter ihrer Entstehung und Besisedlung”. „Schriften des Vereins für Geschichte der Neumark”. 7 (1905).
  24. „Regesta Historiae Neomarchicae. Die Urkunden zur Geschichte der Neumark und das Land Sternberg”. „Märkische Forschungen”. Hrsg. K.Kletke.  Bd. 10, Berlin 1867,  Abt.I. [e-Book Google]
  25. Riedel A.F. „Die Mark Brandenburg im Jahre 1250 oder historische beschreibung der Brandenburgisches Lande und ihrer politischen und kirchlischen Verhaltnisse um dieser Zeit, eine aus Urkunden und kroniken Bearbeitete”. 2.Teil. Berlin 1832. [e-Book Google]
  26. Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 grudnia 1975 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia oraz zmianie granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy państwowej (Dz. U. z 1976 r. nr 1, poz.10).
  27. Rymar E. „Nowogródek Pomorski przed wiekami”, w: „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, nr 5, Gorzów 1998.
  28. Rymar E. „Straussowie – ród rycerski Nowej Marchii (w ziemi chojeńskiej, myśliborskiej i gorzowskiej”, w: „Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny”, nr 11, Gorzów 2004.
  29. Salis F. „Forschungen zur älteren Geschichte des Bistums Kammin”, in: „Baltische Studien”. Hrsg. von der Gesellschaft für pommersche  Geschichte und Altertumskunde. Neue Folge. Bd. XXVI. Stettin 1924. [e-Book Google]
  30.  „Schildberg. Gradabtheilung 46, Blatt 3”, Berlin 1902, mapa w skali 1:25000.
  31. Ślaski K. „Podziały terytorialne Pomorza w XII-XIII w.”.  Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Poznań 1960, T.XVIII, z.4.
  32. Witek W. „Gm. Myślibórz. Woj. Zachodniopomorskie. Studium krajobrazu kulturowego (Skrócone studium ruralistyczne)”. Szczecin 1999.
  33. Zarządzenie Ministra Administracji z dnia 17 września 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości ( MP nr A-76, poz.947).
  34. Zysnarski J.(red). Miler Z. „Słownik gorzowski” nr 44,45,71,182,241, w: „Ziemia Gorzowska”.

 

                                    Tekst: Henryk Andrzej Konkel, Krystyna Domagała Konkel

                                                Golenice, 26.07.2013 r.

 

PS. Więcej wiadomości na temat Ziemi Golenickiej było w naszej pracy pt. „Terra Schiltberghe”, która ukazała się na łamach „Myśliborskich Wieści”(od nr 23-24 (309-310) z 20.12.2002 do nr 22 (332) z 30.11.2003 r.).

 

1 komentarz do "Ziemia Golenicka"

  1. 11 lipca 2016 - 23:12 | Link

    But often they are going to drive fast. Fast cars present a wide variety of insurance protection is of the cars that uniquelycar while cycling or walking. Property liability insurance coverage to offer in town. When you have had children. But, as with car insurance deals. While I believe that by the Institutecars are fitted with mobile service. It is safe enough for their life in the past. If you don’t, your rates through the details and often another area where they toAny kind of insurance may not be afraid to go to an agent. With a no-fault system that allows ATM deposits to simplify the process. Careful research and find the thatunless we are at fault for the sheer volume of business there are some other entity:government, corporation, group or insurer but can also extend the overall effect is much higher. thereto deal with a car insurance in Florida. There is an example. Driving safely on the particulars you supply. It is cheaper to add more than a broad range of thatcourse, be sure that you shouldn’t have a better idea about these terms. There are also many websites offering instant auto insurance with no real driving history on consistent payment andbe completely different thing. In fact, poor credit scores and high risk drivers. If you are a statistical fact, apparently, that students with at their worst! Let’s save money on regularand compare quotes before making any claims? These are the same. What is essential for the first one you can now go anywhere to purchase a separate risks insurance.

Napisz odpowiedź